matematyka.wiki

matematyka jest prosta

Szukaj

Menu

Euklides

O życiu Euklidesa, jednego z największych uczonych „złotego“ okresu matematyki greckiej (III w.p.n.e.), niewiele nam historia przekazała; nie znamy nawet dokładnej daty jego urodzenia i śmierci. Piękną postać mędrca otacza nimb podań i legend. Słynna jest odpowiedź, jaką miał dać Euklides królowi Ptolemeuszowi Filadelfowi (285-247), gdy ten, zrażony trudnościami przy studiowaniu Elementów Euklidesa, zapytał autora, czy nie ma jakiejś łatwiejszej drogi prowadzącej do poznania geometrii, Euklides odrzekł: "Nie ma w geometrii drogi królewskiej:".

Twórczość Euklidesa wiąże się ściśle ze wspaniałym rozwojem Aleksandrii; miasto to po śmierci Aleksandra Wielkiego (323 r.p.n.e.), jako stolica olbrzymiej monarchii jednoczącej w sobie' różne narody, stało się ośrodkiem, z którego promieniowała wiedza grecka. We wspaniałym gmachu Muzeum Aleksandryjskiego zawierającym bogaty zbiór manuskryptów, pracowali uczeni utrzymywani kosztem rządu, by w spokoju i bez troski poświęcać się mogli pracy naukowej.

W tych tak korzystnych dla uczonego warunkach stwarzał Euklides swe wiekopomne dzieła, z których najważniejsze Stoicheia (Elementy). Tytuł dzieła pochodzi stąd, że zawarte są w nim podstawowe twierdzenia, których rola w matematyce jest analogiczna do roli liter w języku (litery po grecku nazywają się też stoicheia). 

Dzieło złożone z 13 ksiąg zawiera całość planimetrii i stereometrii. Księgi VII, VIII i IX zawierają także ówczesne wiadomości o liczbach. W księdze IX np. jest mowa o liczbach doskonałych; którymi szerzej zajmował się Brożek.

Wartość historyczna Elementów tkwi przede wszystkim w tym, że ich układ odzwierciedla rozwój historyczny wiedzy matematycznej; są one syntezą całej ówczesnej wiedzy, a zarazem klasycznym wzorem ścisłości naukowej. To mistrzowsko napisane dzieło przetrwało zwycięsko wieki, w swym nieśmiertelnym pięknie budząc podziw największych uczonych, którzy studium Elementów uważali za najlepszą szkołę myślenia logicznego.

Dzieło Euklidesa było wielokrotnie tłumaczone i komentowane. W średniowieczu spotykamy je bądź przepisane w języku greckim, bądź tłumaczone na język łaciński i arabski. (Do Arabów dostały się Elementy wraz z innymi dziełami greckich matematyków po zdobyciu przez nich Aleksandrii w VII w.).

Taka rozmaitość wersji tego dzieła spowodowała wiele niedokładności i nieścisłości, które z trudem zostały usunięte przez znawców filologii klasycznej oraz języka arabskiego, tak że dziś rozporządzamy tekstem bardzo zbliżonym do oryginalnego.

W druku dzieło to ogłoszone zostało po raz pierwszy w roku 1482 w Wenecji (tekst łaciński). Grecki tekst wydany był dopiero w orku 1533 w Bazylei.

Pierwszy polski przekład podał Józef Czech pt. Euklidesa Początków jeometrii xiąg ośmioro to jest sześć pierwszych, jedynasta I i dwunasta z dodanemi przypisami i trygonometrią dla pożytku młodzi akademickiej tłumaczone i wydane (Wilno 1807, II wyd. 1817).

W doskonałym tłumaczeniu wystąpiła w całej pełni nieskazitelna i piękność dzieła Euklidesa. Poza tym dodane są objaśnienia i uwagi świadczące, że tłumacz znał dobrze obcą literaturę matematyczną.

 

Cytat na dziś

Nie ma ani jednej dziedziny matematyki, jakkolwiek abstrakcyjna by była, która nie mogła być kiedyś zastosowana do zjawisk rzeczywistego świata.
N.Łobaczewski